Breuken uitgelegd: van teller en noemer tot een deel van het geheel

Breuken geven aan hoeveel delen je van een geheel hebt. Bij de breuk 3/4 is het geheel verdeeld in vier gelijke delen en neem je daar drie delen van. Het getal boven de streep heet de teller en het getal onder de streep de noemer.

Je komt breuken tegen als je een pizza verdeelt, iets afmeet of een afstand beschrijft. Met een tekening, een strook papier of een getallenlijn kun je goed zien wat een breuk betekent.

De teller en noemer van breuken

Een breuk schrijf je met een breukstreep tussen twee getallen. De teller staat boven de streep en de noemer eronder. Als je de breuk in een zin schrijft, kun je een schuine streep gebruiken, zoals in 3/4.

  • De noemer vertelt in hoeveel gelijke delen het geheel is verdeeld.
  • De teller vertelt hoeveel van die delen je neemt.

Stel dat je een chocoladereep in acht gelijke stukjes verdeelt. Pak je er drie, dan heb je 3/8 van de reep. Je zegt: drie achtste.

De stukken moeten even groot zijn. Als je een taart in vier ongelijke stukken snijdt, is één stuk niet automatisch 1/4 van de taart.

Zo lees je een breuk

De noemer geeft de naam aan de delen. Een geheel dat je in tweeën verdeelt, bestaat uit helften. Verdeel je het in vieren, dan krijg je vierden of kwarten. Bij acht gelijke delen spreek je over achtsten.

  • 1/2 lees je als een half.
  • 1/3 lees je als een derde.
  • 2/3 lees je als twee derde.
  • 3/4 lees je als drie vierde of drie kwart.
  • 5/8 lees je als vijf achtste.

Een breuk kan ook een hoeveelheid beschrijven die je niet letterlijk in stukken snijdt. Een halve liter water is bijvoorbeeld 1/2 liter. De liter is dan het geheel waarmee je vergelijkt.

Een breuk op de getallenlijn

Een breuk is ook een getal. Je kunt dat zien op een getallenlijn. Zet 0 en 1 op de lijn en verdeel de ruimte ertussen in vier gelijke stukken. De streepjes staan dan bij 1/4, 2/4 en 3/4. Het laatste punt is 4/4, en dat is gelijk aan 1.

De getallenlijn laat zien dat 3/4 tussen 0 en 1 ligt. Je ziet ook dat 2/4 precies halverwege ligt, op dezelfde plek als 1/2. Het zijn twee manieren om dezelfde hoeveelheid te schrijven.

De noemer hoeft niet altijd 4 te zijn. Bij derden verdeel je de afstand van 0 tot 1 in drie gelijke stukken. Het eerste streepje staat dan bij 1/3 en het tweede bij 2/3.

Breuken kleiner dan, gelijk aan of groter dan één

Kijk naar de teller en de noemer om te zien hoe een positieve breuk zich verhoudt tot één geheel:

  • Is de teller kleiner dan de noemer? Dan is de breuk kleiner dan 1. Bijvoorbeeld: 3/5.
  • Zijn de teller en de noemer gelijk? Dan is de breuk precies 1. Bijvoorbeeld: 5/5.
  • Is de teller groter dan de noemer? Dan is de breuk groter dan 1. Bijvoorbeeld: 7/5.

Bij 7/5 heb je zeven stukken van een vijfde. Vijf van die stukken vormen samen één geheel. Er blijven twee vijfden over. Daarom kun je 7/5 ook schrijven als 1 2/5. Dat spreek je uit als één en twee vijfde.

Een breuk met een heel getal en een breukdeel noem je een gemengd getal. Op een getallenlijn ligt 1 2/5 tussen 1 en 2.

Breuken vergelijken

Bij breuken met dezelfde noemer vergelijk je de tellers. Zo is 3/8 groter dan 1/8: drie stukjes van een achtste zijn samen meer dan één zo’n stukje.

Hebben breuken dezelfde teller? Kijk dan naar de grootte van de delen. Een half is groter dan een kwart, want als je hetzelfde geheel in vier gelijke stukken verdeelt, zijn die stukken kleiner dan wanneer je het in tweeën verdeelt. Dus 1/2 is groter dan 1/4.

Let bij het vergelijken op wat het geheel is. Een halve kleine pizza kan minder zijn dan een kwart van een veel grotere pizza. De breuk vertelt welk deel je hebt, maar niet hoe groot het geheel is.

Een breuk laten zien met papier

Met een strook papier maak je een breuk zichtbaar. Dat is handig als je wilt begrijpen waarom twee breuken dezelfde waarde kunnen hebben.

  • Vouw een strook papier dubbel en kleur één helft. Het gekleurde deel is 1/2.
  • Vouw dezelfde strook nog eens dubbel. De strook heeft nu vier gelijke vakken.
  • Van die vier vakken zijn er twee gekleurd. Het gekleurde deel is dus ook 2/4.

De hoeveelheid gekleurd papier is niet veranderd. Daarom zijn 1/2 en 2/4 even groot, ook al zien de getallen er anders uit.

Veelgestelde vragen over breuken

Wat betekent de breukstreep?
De breukstreep betekent ook delen door. Zo is 3/4 hetzelfde als 3 gedeeld door 4. Je kunt het zien als drie helen die je eerlijk over vier personen verdeelt: ieder krijgt 3/4.

Kan de teller van een breuk nul zijn?
Ja. Bij 0/5 neem je geen enkel vijfde deel. De waarde van die breuk is 0.

Kan de noemer nul zijn?
Nee. Een breuk met 0 als noemer heeft geen waarde, omdat je niet door 0 kunt delen.

Welke breuk is gelijk aan 5/6?
Een voorbeeld is 10/12. Beide breuken geven dezelfde hoeveelheid aan: tien twaalfde delen zijn samen even groot als vijf zesde delen.

Wil je een breuk snel begrijpen? Zoek eerst het geheel, kijk in hoeveel gelijke delen het is verdeeld en tel hoeveel delen je neemt. Met die drie stappen krijgt de teller en noemer meteen betekenis.