Staartdeling maken en oefenen met voorbeelden
Een staartdeling is een manier om een deelsom op papier stap voor stap uit te rekenen. Je deelt steeds een deel van het getal, trekt af wat je hebt verdeeld en gaat verder met het volgende cijfer.
Met een staartdeling kun je ook grotere getallen delen zonder rekenmachine. Soms komt er een heel getal uit, soms blijft er een rest over.
Zo werkt een staartdeling
Bij de som 864 : 4 wil je weten hoe vaak 4 in 864 past. Je begint links en werkt naar rechts. Eerst deel je de honderdtallen, daarna de tientallen en ten slotte de eenheden.
In de tabel zie je hoe dat gaat:
| Stap | Berekening | Cijfer in het antwoord |
|---|---|---|
| Begin bij de 8 | 8 : 4 = 2 | 2 |
| Ga verder met de 6 | 6 : 4 = 1, met 2 over | 1 |
| Haal de laatste 4 naar beneden | 24 : 4 = 6 | 6 |
Het antwoord is dus 864 : 4 = 216. Je kunt dat nakijken met de omgekeerde som: 216 × 4 = 864.
Die 24 in de laatste stap ontstaat doordat er na 6 : 4 nog 2 tientallen over zijn. Samen met de laatste 4 eenheden zijn dat 24 eenheden.
Een nul in het antwoord
Past de deler niet in het getal waarmee je op dat moment rekent? Dan komt er een 0 op die plek in het antwoord. Daarna haal je het volgende cijfer naar beneden.
Bij 408 : 4 gaat dat zo:
- 4 : 4 = 1. Schrijf een 1 in het antwoord.
- Het volgende cijfer is 0. Daar past 4 nul keer in, dus schrijf je een 0.
- Het laatste cijfer is 8. Daar past 4 twee keer in, dus schrijf je een 2.
De uitkomst is 102. Laat je de nul weg, dan krijg je 12 en klopt de plaats van de cijfers niet meer.
Bij een som als 156 : 4 begin je met de eerste twee cijfers samen. De 4 past namelijk niet in 1, maar wel in 15. Je begint het antwoord dan met 3, omdat 4 drie keer in 15 past.
Delen met een rest
Niet elke deelsom komt precies uit. Bij 157 : 6 past 6 twee keer in 15. Je trekt 12 af en houdt 3 over. Haal je daarna de 7 naar beneden, dan krijg je 37. Daar past 6 zes keer in: 6 × 6 = 36. Er blijft 1 over.
Het antwoord is 26 rest 1. De rest moet altijd kleiner zijn dan de deler. Is de rest nog 6 of meer, dan kun je bij deze som nog minstens één keer 6 aftrekken.
Ook een antwoord met rest kun je controleren. Vermenigvuldig het antwoord met de deler en tel de rest erbij op: 26 × 6 + 1 = 157.
Een staartdeling met kommagetallen
Een getal met een komma kun je ook met een staartdeling delen. Bij 12,6 : 3 deel je eerst 12 door 3. Dat is 4. Daarna deel je de 6 tienden door 3. Dat zijn 2 tienden. Het antwoord is 4,2.
Staat er een komma in de deler, zoals bij 4,8 : 0,6? Maak dan beide getallen tien keer zo groot. De som wordt 48 : 6 en het antwoord is 8. Omdat je beide getallen even vaak zo groot maakt, blijft de uitkomst gelijk.
Veelgemaakte fouten bij het delen
Bij een staartdeling draait veel om de juiste volgorde: delen, vermenigvuldigen, aftrekken en het volgende cijfer naar beneden halen. Deze fouten komen daarbij makkelijk voor:
- Een nul overslaan. Als de deler niet past, kan een 0 in het antwoord nodig zijn, zoals bij 408 : 4.
- De rest vergeten. Wat je na het aftrekken overhoudt, neem je mee naar de volgende stap.
- Een te groot cijfer kiezen. Kies een cijfer dat past zonder boven het getal uit te komen. In 37 past 6 bijvoorbeeld zes keer, niet zeven keer.
- De cijfers op de verkeerde plek zetten. Werk netjes onder elkaar, zodat je ziet bij welk deel van het getal je bent.
Op school kan de manier van opschrijven verschillen. Soms wordt een deling met grotere happen uitgerekend en worden die happen aan het eind opgeteld. De uitkomst blijft hetzelfde, maar het papier ziet er anders uit.
Oefensommen voor staartdelingen
Pak papier en probeer deze sommen zelf. Begin met de eerste en werk daarna verder. Bij de laatste twee sommen blijft een rest over.
- 84 : 4
- 672 : 3
- 525 : 5
- 95 : 4
- 173 : 8
Antwoorden: 84 : 4 = 21. 672 : 3 = 224. 525 : 5 = 105. 95 : 4 = 23 rest 3. 173 : 8 = 21 rest 5.
Heb je een ander antwoord? Kijk dan eerst bij welke stap je een rest of een nul hebt genoteerd. Juist daar kun je vaak snel zien waar het misging.
Veelgestelde vragen over staartdelen
Hoe kun je delen zonder rekenmachine?
Je kunt de som opschrijven als staartdeling en het getal in delen uitrekenen. Met de tafels bepaal je hoe vaak de deler in elk deel past.
Hoe maak je delen makkelijker?
Gebruik een tafel die je kent. Bij delen door 6 helpt het bijvoorbeeld om eerst te bedenken dat 6 × 5 = 30 en 6 × 6 = 36. Zo zie je dat 6 zes keer in 37 past.
Moet er altijd een rest zijn?
Nee. Bij 864 : 4 blijft niets over. Bij 157 : 6 blijft wel 1 over.
Controleer een gemaakte staartdeling door het antwoord met de deler te vermenigvuldigen. Tel een eventuele rest erbij op: dan moet je weer op het begingetal uitkomen.