Een werkstuk maken: van onderwerp tot eindversie
Een werkstuk is een geschreven verslag waarin je informatie over een onderwerp verzamelt, ordent en in je eigen woorden uitlegt. Je maakt het door een onderwerp te kiezen, vragen te bedenken, betrouwbare informatie te zoeken en die in hoofdstukken te verwerken.
De opdracht van school bepaalt wat er precies in moet staan. Soms krijg je bijvoorbeeld een vast onderwerp of moet je bepaalde onderdelen toevoegen. Hieronder lees je hoe je van een eerste idee naar een verzorgd werkstuk komt.
Een onderwerp en vragen kiezen
Kies bij voorkeur een onderwerp dat je interessant vindt en waarover je genoeg kunt vertellen. Een onderwerp kan ook te groot zijn. “Het heelal” is bijvoorbeeld breed: daarover bestaan zoveel vragen dat je gemakkelijk verdwaalt in de informatie. “Het leven van astronauten in de ruimte” is duidelijker afgebakend.
Bedenk daarna wat je wilt weten. Die vragen helpen je om gericht te zoeken en hoofdstukken te maken. Bij het onderwerp astronauten kun je denken aan vragen over eten, slapen en werken in de ruimte. Zoek niet meteen alles op, maar schrijf eerst op welke vragen bij elkaar passen.
Soms hoort bij de opdracht een hoofdvraag. Dat is de vraag die je met je verslag wilt beantwoorden. De kleinere vragen, ook wel deelvragen genoemd, helpen je om het antwoord stap voor stap te vinden. Een mogelijke hoofdvraag is: “Hoe leven en werken astronauten in de ruimte?”
Informatie zoeken en beoordelen
Gebruik verschillende soorten bronnen, zoals een boek uit de bibliotheek, een kinderencyclopedie of een website van een museum. Een filmpje kan ook handig zijn om iets te begrijpen. Noteer meteen waar je informatie vandaan komt. Dat scheelt zoekwerk wanneer je de bronnenlijst maakt.
Niet elke website is even betrouwbaar. Let op wie de informatie heeft geschreven en waarom. Een museum of wetenschappelijke instelling legt vaak uit waar informatie vandaan komt. Een persoonlijke website kan bruikbare ideeën geven, maar controleer feiten daaruit bij een andere bron.
Kom je verschillende antwoorden tegen? Neem dan niet zomaar het eerste antwoord over. Kijk of de bronnen dezelfde vraag beantwoorden en of de informatie nog actueel is. Als je er niet uitkomt, kun je de twijfel bespreken met je leerkracht.
Maak tijdens het lezen korte aantekeningen met steekwoorden. Schrijf bijvoorbeeld op: “slapen in slaapzak, vastgemaakt aan wand”, in plaats van een hele alinea te kopiëren. Leg daarna de bron even weg en schrijf zelf op wat je hebt begrepen. Zo voorkom je dat je ongemerkt tekst overschrijft.
De volgorde van een werkstuk
Een werkstuk heeft meestal een vaste opbouw. Niet elk onderdeel is bij iedere opdracht verplicht. Deze volgorde geeft je een handig uitgangspunt:
- Titelpagina: zet hier de titel, je naam, je groep en eventueel de datum.
- Voorwoord: vertel kort waarom je het onderwerp hebt gekozen en bedank eventueel iemand die heeft geholpen.
- Inhoudsopgave: geef de onderdelen en bijbehorende paginanummers weer.
- Inleiding: vertel waar het werkstuk over gaat en welke vraag je gaat beantwoorden.
- Hoofdstukken: bespreek per hoofdstuk een deel van het onderwerp.
- Conclusie: geef antwoord op de hoofdvraag, als je die hebt gebruikt.
- Nawoord: kijk terug op het maken van je verslag.
- Bronnenlijst: vermeld waar je de informatie en afbeeldingen hebt gevonden.
Een voorwoord en nawoord zijn niet altijd nodig. Laat ze weg als de opdracht er niet om vraagt en je er niets persoonlijks aan toe te voegen hebt. Ook een apart hoofdstuk voor de conclusie is vooral nuttig als je een duidelijke hoofdvraag beantwoordt.
Hoofdstukken schrijven die bij elkaar passen
Geef elk hoofdstuk een duidelijke titel. Bij een verslag over astronauten kunnen hoofdstukken bijvoorbeeld gaan over slapen, eten en werken. Zet informatie over slapen dan niet ook uitgebreid in het hoofdstuk over eten. Zo voorkom je herhaling.
Begin een hoofdstuk met het belangrijkste antwoord en leg daarna uit hoe het zit. Gebruik korte alinea’s en schrijf woorden die je zelf begrijpt. Kom je een lastig begrip tegen dat je nodig hebt? Leg het dan in je eigen woorden uit.
Een voorbeeld laat zien hoe je van aantekeningen een eigen tekst maakt. Van de steekwoorden “slaapzak” en “vastgemaakt aan wand” kun je schrijven: “Astronauten slapen in een slaapzak die is vastgemaakt, zodat ze tijdens het slapen niet rondzweven.”
Heb je een hoofdvraag? Lees die opnieuw voordat je de conclusie schrijft. Daarin zet je het antwoord in het kort. Voeg in de conclusie geen heel nieuw hoofdstuk toe, maar gebruik wat je eerder hebt uitgelegd.
Afbeeldingen, bronnen en de eindcontrole
Een afbeelding helpt als die iets verduidelijkt wat je beschrijft. Een foto van een slaapplaats in een ruimtestation past bijvoorbeeld bij een hoofdstuk over slapen. Zet er een kort onderschrift bij en vermeld waar de afbeelding vandaan komt. Gebruik niet zomaar elke afbeelding: er kan auteursrecht op rusten. Vraag bij twijfel aan je leerkracht welke afbeeldingen je voor de opdracht mag gebruiken.
Maak de bronnenlijst zo duidelijk dat iemand je bronnen kan terugvinden. Bij een boek noteer je bijvoorbeeld de titel en de schrijver. Bij een website vermeld je de naam van de pagina, het webadres en de datum waarop je de pagina hebt bekeken. Heeft school eigen regels voor bronvermelding, gebruik die dan.
Lees je tekst hardop terug. Hoor je een zin die niet lekker loopt, maak hem dan korter. Let tijdens de laatste controle ook op deze punten:
- Staan alle onderdelen uit de opdracht erin?
- Past de informatie onder de juiste hoofdstuktitels?
- Heb je de tekst zelf geschreven en je bronnen vermeld?
- Kloppen de paginanummers in de inhoudsopgave?
- Zijn woorden, zinnen en namen goed gespeld?
- Zijn afbeeldingen en onderschriften goed leesbaar?
Een ouder kan helpen door mee te lezen of vragen te stellen. Laat je kind de uitleg en de tekst zoveel mogelijk zelf maken. Dan blijft het duidelijk wat het kind zelf heeft geleerd.
Veelgestelde vragen over een werkstuk
Wat is een ander woord voor werkstuk?
Een werkstuk wordt soms een verslag genoemd. Wel kan een verslag ook over iets anders gaan, zoals een proef of een uitstapje. De opdracht bepaalt wat ermee wordt bedoeld.
Wat zet je in het voorwoord?
In het voorwoord vertel je iets persoonlijks over het maken van je werkstuk. Je kunt bijvoorbeeld schrijven waarom je het onderwerp koos en wie je heeft geholpen.
Wat is een nawoord?
In het nawoord kijk je terug op het werk. Je kunt vertellen wat je hebt geleerd, wat je lastig vond en wat je de volgende keer anders zou doen. Het nawoord is dus iets anders dan de conclusie: daarin beantwoord je de hoofdvraag.
Hoe lang moet een werkstuk zijn?
Dat hangt af van de opdracht en het onderwerp. Een duidelijk verslag met passende informatie is nuttiger dan veel pagina’s met herhaling. Kijk daarom naar de aanwijzingen van de leerkracht.
Bewaar je aantekeningen en bronnen tot je de eindversie hebt ingeleverd. Dan kun je nog iets terugvinden als je tijdens het nalezen een feit wilt verduidelijken of een bron aan je lijst moet toevoegen.