Leesstrategieën voor begrijpend lezen: een praktisch overzicht

Leesstrategieën voor begrijpend lezen zijn manieren om een tekst beter te begrijpen. Je kunt bijvoorbeeld voorspellen waar de tekst over gaat, vragen stellen tijdens het lezen, onbekende woorden uitzoeken en de hoofdgedachte samenvatten. Welke strategie helpt, hangt af van de tekst en van wat je wilt weten.

Je hoeft niet elke strategie bij elke tekst te gebruiken. Het doel is dat je merkt wanneer je iets niet begrijpt en weet wat je dan kunt doen.

Welke leesstrategieën voor begrijpend lezen zijn er?

Er bestaan verschillende indelingen van leesstrategieën. Dit zijn veelgebruikte manieren om grip op een tekst te krijgen:

  • Voorkennis gebruiken: bedenk wat je al over het onderwerp weet. Nieuwe informatie kun je dan verbinden aan wat je kent.
  • Voorspellen: kijk naar de titel, tussenkopjes en afbeeldingen. Waar denk je dat de tekst over gaat? Tijdens het lezen ontdek je of je voorspelling klopt.
  • Vragen stellen: vraag jezelf af wat je wilt weten en welke antwoorden de tekst geeft. Stel ook vragen als iets onduidelijk blijft.
  • Je begrip controleren: merk je dat je de tekst niet meer volgt? Lees het lastige stukje opnieuw of probeer het in je eigen woorden uit te leggen.
  • Onbekende woorden verhelderen: gebruik de rest van de zin of alinea om de betekenis te achterhalen. Lukt dat niet, zoek het woord dan op of vraag om uitleg.
  • Verbanden leggen: ontdek hoe zinnen en alinea’s bij elkaar horen. Woorden als omdat, maar en daarom geven vaak een verband aan.
  • Samenvatten: vertel kort wat de tekst zegt en laat voorbeelden of andere details weg die niet nodig zijn voor het belangrijkste verhaal.

Deze strategieën werken vaak samen. Een vraag stellen kan bijvoorbeeld duidelijk maken dat je een woord nog niet begrijpt. Door dat woord uit te zoeken, kun je daarna de alinea beter samenvatten.

Voorspellen en voorkennis gebruiken

Stel dat je een tekst met de titel Waarom bijen bloemen bezoeken gaat lezen. Je weet misschien al dat bijen op bloemen afkomen. Je kunt voorspellen dat de tekst uitlegt wat de bijen daar zoeken.

Zo’n voorspelling geeft richting aan het lezen, maar is nog geen antwoord. Lees verder om te ontdekken wat er echt staat. Misschien blijkt de tekst ook te gaan over wat bloemen aan het bezoek van bijen hebben. Pas je eerste idee dan aan.

Voorkennis helpt alleen als die past bij het onderwerp. Een kind dat weinig over bijen weet, kan eerst samen naar de afbeelding kijken en bespreken wat daarop te zien is. Het hoeft niet alles al te weten voordat het begint met lezen.

Vragen stellen en controleren of je de tekst begrijpt

Een vraag maakt lezen actief. Bij een tekst over bijen kun je bijvoorbeeld vragen: “Wat halen bijen uit bloemen?” Zoek tijdens het lezen naar het antwoord en wijs aan welke zin daarbij helpt. Vertel daarna het antwoord in je eigen woorden.

Ook zonder opdracht kun je jezelf vragen stellen. Na een alinea zijn dit handige vragen:

  • Wat vertelt deze alinea?
  • Begrijp ik hoe dit bij de vorige alinea past?
  • Welk stukje kan ik nog niet uitleggen?

Als een antwoord niet lukt, lees je het betreffende stukje nog eens met die vraag in gedachten. Alleen snel opnieuw lezen helpt vaak minder dan gericht zoeken naar wat je niet begreep. Soms staat het antwoord niet letterlijk in één zin, maar moet je informatie uit verschillende zinnen combineren.

Onbekende woorden en verbanden begrijpen

Een moeilijk woord hoeft niet meteen te betekenen dat je moet stoppen. Zoek in de tekst naar een uitleg of voorbeeld. In de zin “Bijen halen nectar, een zoete vloeistof, uit bloemen” legt de schrijver uit wat nectar is.

Niet elk woord kun je uit de tekst afleiden. Blijft de betekenis onduidelijk en heb je het woord nodig om verder te kunnen, zoek het dan op of vraag iemand om hulp. Lees daarna de zin opnieuw met de betekenis erbij.

Herken verbanden tussen zinnen en alinea’s aan woorden die een reden of tegenstelling aangeven. In “De bloemen blijven dicht, omdat het koud is” geeft omdat de reden aan. In “De zon schijnt, maar het is koud” laat maar een tegenstelling zien. Zulke woorden helpen om te begrijpen waarom iets gebeurt of waarin twee dingen verschillen.

De hoofdgedachte vinden en samenvatten

De hoofdgedachte is de belangrijkste boodschap van een tekst. Vraag jezelf af: wat wil de schrijver vooral vertellen over dit onderwerp? Het antwoord is meestal meer dan één los woord. Bij een tekst over bijen is “bijen” bijvoorbeeld het onderwerp, geen volledige hoofdgedachte.

Om samen te vatten, vertel je de belangrijkste informatie kort na in je eigen woorden. Een voorbeeld kan helpen om de tekst te begrijpen, maar hoeft niet altijd in je samenvatting. Vertel de belangrijkste informatie zo dat iemand die de tekst niet heeft gelezen kan volgen waar die over gaat.

Markeren kan helpen om iets terug te vinden, maar een gekleurde zin laat niet vanzelf zien dat je die begrijpt. Vertel daarom ook waarom de zin belangrijk is en hoe hij past bij de rest van de tekst.

Zo help je je kind met leesstrategieën

Doe eerst hardop voor wat er in je hoofd gebeurt terwijl je leest. Zeg bijvoorbeeld: “Ik weet niet wat dit woord betekent. In de volgende zin staat misschien een uitleg.” Zo ziet je kind niet alleen het antwoord, maar ook hoe je het vindt.

Laat je kind daarna zelf een stukje proberen. Stel een gerichte vraag, zoals: “Welke zin helpt jou om dat te begrijpen?” Geef tijd om te zoeken en lees zo nodig samen terug. Het is niet nodig om bij elke zin alle strategieën te oefenen. Kies de aanpak die past bij wat je kind lastig vindt.

Leesbegrip hangt niet alleen af van strategieën. Ook woordenschat, kennis van het onderwerp en vlot kunnen lezen spelen mee. Heeft je kind vooral moeite met het lezen van de woorden zelf, dan helpt alleen vragen stellen over de inhoud niet genoeg. Bespreek met de leerkracht welke hulp aansluit bij wat je kind nodig heeft.

Veelgestelde vragen over leesstrategieën

Moet je alle leesstrategieën bij elke tekst gebruiken?
Nee. Lees je om één antwoord te vinden, dan helpt gericht zoeken. Begrijp je de tekst niet goed, dan kan teruglezen of een woord verhelderen nuttig zijn. Kies wat op dat moment helpt.

Is voorspellen hetzelfde als raden?
Voorspellen is een verwachting maken op basis van aanwijzingen, zoals de titel en een afbeelding. Daarna lees je of die verwachting klopt. Je blijft dus niet bij je eerste gok.

Wat als een kind een tekst kan navertellen, maar de vragen fout heeft?
Bespreek samen wat de vraag precies vraagt en welk deel van de tekst daarbij hoort. Laat je kind aanwijzen waarop het antwoord is gebaseerd. Zo merk je of het probleem bij de tekst, de vraag of het verband tussen beide zit.

Helpt een tekst meerdere keren lezen?
Dat kan, vooral als je bij het herlezen een doel hebt. Lees bijvoorbeeld opnieuw om een lastig verband te begrijpen of om bewijs voor een antwoord te zoeken. Steeds dezelfde woorden lezen zonder na te denken over de inhoud levert minder op.

Pak bij een volgende tekst één leesstrategie die op dat moment past. Laat je kind daarna vertellen wat die aanpak heeft geholpen te begrijpen.