Letters leren: zo oefen je spelenderwijs met je kind
Letters leren begint met herkennen hoe een letter eruitziet en welke klank erbij hoort. Dat kun je thuis oefenen door samen letters te zoeken, te benoemen en ermee te spelen. Begin bijvoorbeeld met de eerste letter van de naam van je kind en zoek die terug op een verpakking of in een boek.
Je hoeft het alfabet niet van voor naar achter te oefenen. Kies liever een paar letters die je kind interessant vindt en geef het tijd om die te herkennen.
Van lettervorm naar klank
Een kind kan een letter op verschillende manieren leren kennen: door ernaar te kijken, de vorm te herkennen en de bijbehorende klank te horen. Die onderdelen gaan niet vanzelf tegelijk. Je kind kan bijvoorbeeld de letter m in zijn naam herkennen, maar nog niet weten welke klank erbij hoort.
Bij het oefenen helpt het om onderscheid te maken tussen de letternaam en de letterklank. De naam van de letter m is ‘em’. De klank is de mmm die je aan het begin van ‘maan’ hoort. Gebruik je de letter om een woord te bekijken, laat dan vooral die klank horen.
Spreek de klank zo duidelijk mogelijk uit. Bij de letter s kun je bijvoorbeeld ‘sss’ zeggen, zonder er een extra ‘uh’ achter te plakken. Zo is makkelijker te horen welke klank in een woord zit.
Met welke letters kun je beginnen?
Letters uit de eigen naam zijn vaak een fijne eerste keuze. Je kind ziet ze terug op een tekening, een tas of een naamkaartje. Ook letters uit korte, herkenbare woorden zoals ‘maan’, ‘vis’ en ‘roos’ zijn geschikt.
Houd het overzichtelijk en introduceer een nieuwe letter naast een letter die je kind al een beetje kent. Leg bijvoorbeeld een kaartje met de m en een kaartje met de v neer. Zeg ‘mmm’ en vraag welke letter daarbij hoort. Draai de rollen daarna om en laat je kind een klank kiezen.
De volgorde hoeft thuis niet vast te liggen. Oefent je kind op school met bepaalde letters, dan kun je die ook thuis op een speelse manier terug laten komen.
Het alfabet en de vormen van letters
Het Nederlandse alfabet heeft 26 letters:
a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z
Letters kunnen er verschillend uitzien. Een hoofdletter A en een kleine letter a horen bij elkaar, maar hebben niet dezelfde vorm. Ook in verschillende lettertypes kan een letter er anders uitzien. Laat je kind daarom dezelfde letter eens zien op een kaartje, op een verpakking en in een boek.
Naast losse letters zijn er lettercombinaties die samen een klank weergeven. In ‘boek’ staat bijvoorbeeld oe voor één klank. Je hoeft die combinaties niet allemaal tegelijk aan te bieden. Kom je er een tegen, dan kun je samen luisteren hoe hij in het woord klinkt.
Spelletjes om letters te leren
Voor letterspelletjes heb je weinig nodig. Papier, een potlood en spullen die al in huis liggen zijn vaak genoeg. Met deze ideeën oefen je het herkennen van letters en het luisteren naar klanken:
- Letterjacht: kies samen de letter m en zoek die op verpakkingen, in tijdschriften of op bordjes. Laat je kind aanwijzen waar de letter staat.
- Kaartjes zoeken: maak kaartjes met een paar bekende letters. Leg ze open neer, noem een klank en laat je kind de passende letter pakken.
- Memory met letters: maak van iedere gekozen letter twee gelijke kaartjes. Leg ze omgekeerd neer en zoek de paren. Noem samen de klank als er een paar gevonden is.
- Beginletter raden: leg een sok, een vork en een mok op tafel. Vraag bij welk voorwerp je de mmm vooraan hoort. Pak daarna de letter m erbij.
- De letter uitbeelden: maak een grote letter met touw of blokjes. Kijk samen naar de vorm en zoek daarna dezelfde letter op papier.
- Letters in een boek zoeken: kies een pagina met grote, duidelijke tekst. Spreek af welke letter je zoekt en laat je kind die aanwijzen.
Kies bij beginletters woorden waarvan de eerste klank goed te horen is. ‘Maan’ past bijvoorbeeld bij de m. Bij ‘ijs’ hoor je aan het begin de klank ij, niet de korte i van ‘ik’.
Als letters op elkaar lijken
Sommige letters zijn lastig uit elkaar te houden. De b en de d lijken bijvoorbeeld op elkaar: ze hebben allebei een stok en een ronding. Laat ze naast elkaar zien en wijs rustig aan waar de ronding zit. Zeg de bijbehorende klanken erbij en zoek de letters later terug in een woord.
Ook klanken kunnen op elkaar lijken. Luister samen naar het verschil tussen ‘vis’ en ‘mis’: wat hoor je aan het begin? Je kind hoeft het antwoord niet meteen te weten. Doe de klanken gerust voor en maak er een luisterspelletje van.
Gaat het vaak mis, bied dan tijdelijk minder letters tegelijk aan. Herhaal liever een bekende letter in een nieuw spel dan steeds extra letters toe te voegen.
Oefenen zonder druk
Letterkennis groeit met herhaling, maar oefenen hoeft geen toets te worden. Reageer op wat je kind al ziet en geef ruimte om te proberen. Wijst het bij de klank ‘sss’ de m aan? Zeg dan bijvoorbeeld: ‘Dit is de mmm. Zullen we samen de sss zoeken?’
Merk je dat je kind afhaakt of gefrustreerd raakt, stop dan met het spel. Een letter opmerken tijdens het boodschappen doen of voorlezen is ook een oefenmoment. Interesse en tempo verschillen per kind.
Heeft je kind moeite om letters te onthouden en maak je je daar zorgen over? Bespreek wat je ziet met de leerkracht. Die kan vertellen hoe het op school gaat en welke oefening aansluit.
Veelgestelde vragen over letters leren
Moet een kind eerst het alfabet op volgorde kennen?
Nee. Je kind kan letters herkennen en hun klanken leren zonder het hele alfabet op te zeggen. Het alfabetliedje kan leuk zijn, maar laat niet vanzelf zien welke vorm bij een klank hoort.
Welke woorden met de letter i zijn geschikt om te oefenen?
Gebruik korte woorden waarin je de korte i duidelijk hoort, zoals ‘ik’, ‘vis’ en ‘lip’. Zoek samen de letter i en luister naar de klank. In ‘ijs’ en ‘fiets’ hoort de i bij een lettercombinatie met een andere klank.
Zijn hoofdletters of kleine letters handiger om mee te beginnen?
Kleine letters zijn handig omdat je ze veel in gewone tekst tegenkomt. Hoofdletters kunnen juist herkenbaar zijn aan het begin van een naam. Laat beide vormen zien wanneer je ze tegenkomt, zonder te verwachten dat je kind ze meteen allemaal kent.
Pak de volgende keer eens een verpakking uit de kast en zoek samen de eerste letter van de naam van je kind. Eén gevonden letter is al een mooi begin.