Schema voor werkwoordspelling: kies stap voor stap de juiste vorm
Met een schema voor werkwoordspelling bepaal je eerst of het werkwoord een persoonsvorm, een voltooid deelwoord of een heel werkwoord is. Bij een persoonsvorm kijk je daarna naar de tijd en naar wie de handeling uitvoert. Zo kies je de juiste uitgang.
Schema voor werkwoordspelling
Zoek het werkwoord dat je wilt schrijven en volg de passende rij. De stam is meestal het hele werkwoord zonder en, aangepast aan de spelling: werken wordt werk en maken wordt maak.
| Welke vorm? | Wat schrijf je? | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Persoonsvorm, tegenwoordige tijd, bij ik | De stam | Ik werk. |
| Persoonsvorm, tegenwoordige tijd, bij jij, hij of zij | De stam + t | Jij werkt. Hij vindt. |
| Persoonsvorm, tegenwoordige tijd, met jij of je direct erachter | De stam | Werk jij? Vind je? |
| Persoonsvorm, tegenwoordige tijd, bij wij, jullie of zij | Het hele werkwoord | Wij werken. |
| Persoonsvorm, verleden tijd | Stam + te(n) of de(n), of een onregelmatige vorm | Hij werkte. Wij leefden. Zij liep. |
| Voltooid deelwoord | Vaak ge- + stam + t of d, of een onregelmatige vorm | Gewerkt, geleefd, gelopen. |
| Heel werkwoord | De hele vorm | Ik wil werken. |
Staat er al een t aan het eind van de stam? Dan komt er geen extra t bij: het is hij fietst, niet hij fietstt.
Zo vind je de juiste rij in het schema
Maak de zin vragend om de persoonsvorm te vinden. In Hij heeft gewerkt wordt dat Heeft hij gewerkt? Het woord dat vooraan komt, is de persoonsvorm: heeft. Gewerkt is het voltooid deelwoord.
Kijk bij de persoonsvorm of de zin over nu of over vroeger gaat. Zoek daarna wie of wat de handeling uitvoert. In Vind jij het leuk? staat jij direct achter de persoonsvorm. Je schrijft daarom vind zonder extra t.
Die uitzondering geldt niet voor u: je schrijft vindt u. In Vindt je broer het leuk? hoort je bij broer. Het onderwerp is je broer, dus schrijf je vindt.
Te of de, t of d: gebruik ’t kofschip
Bij regelmatige werkwoorden helpt ’t kofschip je kiezen tussen te en de in de verleden tijd, en tussen t en d bij het voltooid deelwoord:
- Haal en van het hele werkwoord af.
- Eindigt wat overblijft op een medeklinker uit ’t kofschip? Gebruik dan te(n) en bij het voltooid deelwoord een t.
- Eindigt wat overblijft op een andere letter? Gebruik dan de(n) en bij het voltooid deelwoord een d.
Bij werken blijft werk over. De k zit in ’t kofschip: werkte en gewerkt. Bij leven blijft lev over. De v zit er niet in: leefde en geleefd. Kijk dus naar de letter vóór de spelling verandert van v naar f.
Onregelmatige vormen, zoals liep en gelopen, vind je niet met ’t kofschip. Ook begint niet elk voltooid deelwoord met ge-: denk aan verhuisd en betaald.
Oefen met het schema
Vul de juiste vorm in en loop telkens het werkwoordspelling schema na:
- Jij … een brief. (schrijven)
- … jij de brief? (schrijven)
- Gisteren … hij de deur. (verven)
- De deur is … . (verven)
De antwoorden zijn schrijft, schrijf, verfde en geverfd. Leg het schema naast je werk en wijs bij elke zin eerst de rij aan die bij de werkwoordsvorm hoort.